Η λογοκρισίας ως περιορισμός διάδοσης ιδεών, πληροφοριών και τρόπου ζωής ήταν ένας από τους τρόπους αποφυγής της πολιτικής αστάθειας, στα χρόνια της εύθραυστης δημοκρατίας, την εποχή του Βενιζέλου. Όπου μεταξύ της πολιτικής αντιπαράθεσης φιλελεύθερων και συντηρητικών κομμάτων, παρείσφρησε ένας νέος πόλος, ο κομμουνισμός. Και πιο πίσω ακόμα, απ’ την εποχή του Πάγκαλου, με τη γυναικεία ηθική για το μήκος της φούστας και τη σκληρή στάση του, απέναντι στον Τύπο. Η λογοκρισία, – το «ψαλίδι» – στην τέχνη και το δημόσιο λόγο κατά τη δικτατορία του Μεταξά, εισήγαγε και συστηματοποίησε και την έννοια της προληπτικής λογοκρισίας με βασικό μηχανισμό εφαρμογής της, το 1936, το Υφυπουργείο Τύπου και Τουρισμού.

Σύμφωνα με τον ιδρυτικό του νόμο, αναλάμβανε τη διαφώτιση της κοινής γνώμης και τον έλεγχο όλων των εκδηλώσεων, «ίνα αύται ευρίσκωνται εντός του πλαισίου των εθνικών παραδόσεων και ιδεωδών». Αργότερα και οι κατοχικές κυβερνήσεις, συγκρότησαν ένα νομικό πλαίσιο, άσκησης προληπτικής λογοκρισίας σε Τύπο, εκδόσεις, κινηματογράφο, θέατρο και τραγούδι. Το 1967 είχαμε την «αυγή» της λογοκρισίας. «Εποχή πνευματικού φωτός» χαρακτήριζε ο Παπαδόπουλος την περίοδο μετά την 21η Απριλίου.

Επιτροπές…

… αποτελούμενες από Έλληνες χαφιέδες, παρακολουθούσαν κάθε εκδοχή ελεύθερης έκφρασης και απαγόρευαν ό,τι υπονόμευε «τις υγιείς κοινωνικές παραδόσεις»…. «Απεφασίσαμεν και διατάσσομεν, Απαγορεύομεν…» ήταν οι λέξεις που κυριαρχούσαν στο καθεστώς της ασφυκτικής προληπτικής και κατασταλτικής λογοκρισίας στη χώρα, κατά την επτάχρονη δικτατορία των συνταγματαρχών. «Απερρίφθη … διότι εκδηλώνει σαφώς αντίθεσιν προς τα όνειρα , τα ιδανικά της φυλής μας», «Απερρίφθη… διότι δεν συνεμμορφώθη με τας υποδείξεις». Φυσικά, η χούντα είχε το δικό της πολιτισμός. Επενδύει στο μαζικό θέαμα και πέρα από την τηλεόραση. Το ποδόσφαιρο αναδεικνύεται σε βασικό παράγοντα της εθνικής ψυχαγωγίας.

Μεγάλο γεγονός αποτέλεσε το «έπος του Γουέμπλεϊ», η πορεία δηλαδή του Παναθηναϊκού, μέχρι τα τελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών την άνοιξη του 1971. Διοργάνωναν επικές «εορτές πολεμικής αρετής των Ελλήνων» στο Παναθηναϊκό Στάδιο και μεγαλοπρεπείς εορτασμούς της 21ης Απριλίου. Με αρχαίους Σπαρτιάτες να πολεμούν τους Πέρσες. Υπήρχαν ακόμη τανκς με χλαμύδες, τεράστια πτηνά, δάδες, στεφάνια και πλήθος κομπάρσων. Ολυμπιάδες τραγουδιού και κάθε άνοιξη με αφορμή το Πάσχα εκτεταμένους στολισμούς. Το αυγό ήταν άλλο ένα κόλλημα που είχαν. Η εικόνα του τσουγκρίσματος ήταν επιβεβλημένη. Και το τσάμικο. Πάντα, στα επίκαιρα, έδειχναν τον Παπαδόπουλο και τους γαλονάδες, να χορεύουν τσάμικο και να γυροφέρνουν με φιγούρες. Μια προσπάθεια βίαιου ανακαθορισμού της «εθνικής ιστορίας» και το κιτς στην αποθέωσή του

Στη μουσική,..

… ελεγχόταν τόσο ο στίχος, όσο και οι παρτιτούρες κάθε τραγουδιού. Στο Εθνικό θέατρο, δόθηκε κατάλογος με όσα έργα κρίθηκαν κατάλληλα. Έκαψε δημόσια «αντεθνικά» βιβλίων των Δ. Σολωμού, Κ. Παλαμά, Ν. Καζαντζάκη και ξένων κλασικών, όπως ο Ντοστογιέφσκι, ο Ζολά, ο Τολστόι κ.ά. Η ψύχωση με τους Σοβιετικούς, επεκτάθηκε και στα σοβιετικά ονόματα, που απαγορεύονταν να εμφανιστούν σε βιβλία. Έως και τη εκμάθηση της Ρωσικής γλώσσας απαγόρευσαν.
Οι χαφιέδες που είχαν την αρμοδιότητα του λογοκριτή, δημιουργούσαν, πραγματικά, απίστευτα φράγματα στην ελευθερία του λόγου. Η αμορφωσιά τους, όμως, ήταν τεράστια με αποτέλεσμα να βλέπουν μόνο το προφανές. Πίσω απ’ αυτό ήταν δύσκολο να αντιληφθούν τι συνέβαινε.

Ένα τέτοια παράδειγμα είναι το εξής: Η «Φαύστα» του Μποστ ήταν από τα πρώτα έργα που είχε ανέβει στο θέατρο Αμαλία. Διάβασαν το κείμενο και δεν βρήκαν τίποτα να κόψουν. Αλλά δεν είχαν προσέξει πως σε μία σκηνή που βγαίνει ο «Γιάννης», μπροστά με την εφημερίδα, λέει: «τα νέα άσχημα εις τας εφημερίδας, η βόρεια και η νότια γίναν δυο μερίδες» που αναφερόταν στο Βιετνάμ. Κι οι γκάφες άπειρες: Συλλαμβάνεται ο Θανάσης Βαλτινός, και οδηγείται στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών, όπου γίνεται ο παρακάτω διάλογος: – Αστυνόμος (κοιτάζει τα χαρτιά του): «Βλέπω ότι έχεις σχέση με κάποιον Σεφερή» (!!!) – Βαλτινός: «Δεν λέγεται Σεφερής, αλλά Σεφέρης και έχει πάρει βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας». «Στ’ αρ@@@@@ μου!» απάντησε ο αστυνόμος.

Θύμα τους…

… έπεσαν, ακόμα και οι Έλληνες τραγικοί (Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης), καθώς και ο Αριστοφάνης, λόγω της μουσικής Θεοδωράκη.
Ο Κώστας Στεργιόπουλος, τότε, καθηγητής Φιλολογίας και Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Έπειτα από διδασκαλία για τον Μακρυγιάννη, τον κάλεσαν στην Ασφάλεια. Τον οδήγησαν σε ανώτατο αξιωματικό με χρυσά αστέρια, με τον οποίο έγινε ο παρακάτω διάλογος: «Δεν γνωρίζεις ότι αυτά που λες είναι αντεθνικά;» «Μα δεν τα λέω εγώ αυτά, τα λέει ο Μακρυγιάννης». «Ποιος είναι αυτός (έξαλλος); Γρήγορα το τηλέφωνό του, πού μένει να τον συλλάβουμε;». «Στην Αίθουσα της Τέχνης παρουσιαζόταν η παράσταση «Ο άντρας είναι άντρας» και ξαφνικά μπούκαραν μέσα κάποιοι άνθρωποι και λέει ένας με στόμφο «θα θέλαμε το σεμινάριο». Κάποιος του είπε «μήπως εννοείτε το σενάριο» και από τότε του έμεινε, του Θωμά του χαφιέ, ο τίτλος «ο σεμινάριος».

Σίγουρα όλ’ αυτά είναι για γέλια, σε μια εποχή όπως η σημερινή. Δεν μπορεί κανείς να φανταστεί το κλίμα της δικτατορίας. Εκτός απ’ όσους το έζησαν. Η εθνικοφροσύνη, η αμάθεια και η ημιμάθεια, δημιούργησε φόβο στους Συνταγματάρχες. Και με τη σειρά τους τον χρησιμοποίησαν για να φέρουν τον σκοταδισμό ώστε να ελέγχουν το πλήθος. Κοιτάζοντας αυτό το άθλιο παρελθόν (χωρίς να μιλήσω για το κυνηγητό και τα βασανιστήρια) καλό θα ήταν να αποφύγουμε να το συναντήσουμε, πάλι, στο δρόμο της ιστορίας μας. Αν έχετε καλή πρόσφατη μνήμη, γνωρίζετε πως οι χρυσαυγίτες μιλάνε και γράφουν ανορθόγραφα, δείχνοντας να μιμούνται τα ινδάλματα τους.

Μπορούμε να σκεφτούμε την ελευθερία, όχι ως το δικαίωμα να κάνουμε ότι θέλουμε, αλλά ως την ευκαιρία να κάνουμε ό, τι είναι σωστό.
(Peter Marshall , 1926, Αμερικανικός Ηθοποιός, τηλεοπτική και ραδιοφωνική προσωπικότητα).

Φωτεινή  Βαμβούκη
Ηθοποιός
Θ. Συγγραφέας
artcult.gr

Προηγούμενο άρθροΠασχαλινά Μπαζάρ για τις αγορές μας!
Επόμενο άρθροΦτιάχνουμε Πασχαλινά σαπουνάκια!
Γεννήθηκα κάποιον Ιούλιο στην Αθήνα. Λάτρεψα από νωρίς το Θέατρο και κατόπιν το γιο μου. Σπούδασα στη δραματική σχολή Αθηνών του Γιώργου Θεοδοσιάδη, έκανα κι ένα πέρασμα απ’ τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών στο τμήμα της Θεατρολογίας και άρχισα να δουλεύω: στο θέατρο ως ηθοποιός, στα πάρτυ ως κλόουν, να διδάσκω υποκριτική σε ιδιαίτερα μαθήματα, να κάνω μαθήματα ορθής ανάγνωσης και εκφοράς του λόγου, να γράφω θεατρικά έργα και να παίζονται σε σκηνές της Αθήνας, να σκηνοθετώ, να δουλεύω στο Αθηναϊκό παιδικό κανάλι «smile» για 5 χρόνια, εμπρός και πίσω απ’ την κάμερα… ουφ! Κουράστηκα! Γι’ αυτό και ίδρυσα το Θεατρικό εργαστήρι «Art Cult theatrical studies» με 17 σεμινάρια θεάτρου, αυτοσχεδιασμού και δημιουργικής γραφής.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here