Τι είναι η χοληστερίνη;

Η χοληστερόλη (χοληστερίνη) είναι μια λιποειδική ουσία η οποία υπάρχει φυσιολογικά στον οργανισμό μας. Είναι απαραίτητο συστατικό των κυττάρων και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη σύνθεση των ορμονών. Ο οργανισμός μας συνθέτει μόνος του όση χοληστερόλη χρειάζεται για να καλύψει τις ανάγκες του. Ενώ προσλαμβάνει ένα μέρος αυτής και μέσω των τροφίμων.
Όταν τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα είναι αυξημένα τότε η χοληστερόλη γίνεται επικίνδυνη για την υγεία μας. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπερχοληστερολαιμία.

Πόσα είδη χοληστερόλης υπάρχουν;

Είναι η χοληστερόλη που βρίσκεται στις λιποπρωτεΐνες χαμηλής πυκνότητας (τις LDL), η χοληστερόλη που βρίσκεται στις λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας (τις HDL) και η χοληστερόλη που βρίσκεται στις λιποπρωτεΐνες πολύ χαμηλής πυκνότητας (τις VLDL). 
Στην καθημερινή κλινική πράξη προσδιορίζουμε στο αίμα την ολική χοληστερόλη, την HDL (καλή) χοληστερόλη και την LDL (κακή) χοληστερόλη.
Η αύξηση της χοληστερόλης στο αίμα και ειδικότερα της «κακής» χοληστερόλης οφείλεται συνήθως σε αυξημένη πρόσληψη ζωικού λίπους και χοληστερόλης με τη διατροφή. Λιγότερο συχνά οφείλεται σε διαταραχή του μεταβολισμού λόγω κληρονομικής προδιάθεσης. Άλλοι παράγοντες, όπως το άγχος, η κληρονομικότητα, το κάπνισμα, η παχυσαρκία οδηγούν στην αύξηση της χοληστερίνης που συνδέεται με την εμφάνιση ορισμένων νοσημάτων.

Επιπτώσεις για την υγεία:

Η χοληστερόλη έχει την ιδιότητα να επικάθεται στα τοιχώματα των αρτηριών και να δημιουργεί τις λεγόμενες «αθηρωματικές πλάκες». Οι αθηρωματικές πλάκες προκαλούν στένωση ή και απόφραξη των αρτηριών με αποτέλεσμα να προκαλείται ανεπαρκής αιμάτωση και νέκρωση ορισμένων οργάνων. Κυρίως προσβάλλονται οι αρτηρίες της καρδιάς, του εγκεφάλου και των ποδιών. Έτσι, τα άτομα με υψηλή χοληστερόλη έχουν αυξημένο κίνδυνο να πάθουν έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο ή αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων.

Ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα της χοληστερόλης;

Η χοληστερόλη του αίματος χωρίζεται στην «καλή» HDL και την «κακή» LDL χοληστερόλη. Η αυξημένη LDL χοληστερόλη θεωρείται επικίνδυνη για τον οργανισμό μας καθώς ευθύνεται για την δημιουργία αθηρωματικής πλάκας γι’αυτό θα πρέπει να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Αντίθετα, η HDL χοληστερόλη θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν υψηλότερη, ακόμη και αν αυτό σημαίνει αυξημένο επίπεδο της ολικής χοληστερίνης πάνω από 200 mg/dL. Xαμηλά επίπεδα της HDL, (χαμηλότερα από 40 mg/dL για άνδρες και 50 mg/dL για γυναίκες)  έχουν συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Όπως βλέπουμε, αυτό μας ενδιαφέρει  περισσότερο είναι ο λόγος  των τιμών HDL/LDL στο αίμα και όχι η τιμή της ολικής χοληστερόλης. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή της HDL σε σχέση με την LDL χοληστερόλη τόσο περισσότερο μειώνεται και ο κίνδυνος εμφάνισης ισχαιμικής καρδιοπάθειας, καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικά επεισόδια, νεφρικά προβλήματα και άλλες αγγειακές παθήσεις. Για κάθε άνοδο του επιπέδου της HDL κατά 1 χιλιοστογραμμάριο ανά δεκατόλιτρο (mg/dL), ο κίνδυνος ανάπτυξης καρδιαγγειακής νόσου κατέρχεται κατά 2%-3%. Η LDL, η «κακή» θέλουμε να είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερη. Τα επιθυμητά επίπεδα για την LDL δεν είναι τα ίδια για όλους. Καθορίζονται ανάλογα με το αν υπάρχει ήδη καρδιοπάθεια ή αν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η κληρονομική προδιάθεση ηλικία (κρίσιμη θεωρείται η ηλικία των 45 με 55 ετών για τους άντρες και τις γυναίκες, αντίστοιχα.) Σε άτομα με λιγότερους από 2 παράγοντες κινδύνου η LDL πρέπει να είναι κάτω από 160 mg/dl, με 2 ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου η LDL πρέπει να είναι κάτω από 130mg/dl ενώ όταν τα άτομα πάσχουν από καρδιοπάθεια ή σακχαρώδη διαβήτη η LDL απαραιτήτως θα πρέπει να είναι κάτω από 100 mg/dl.
Υπάρχουν τρόποι εκτός από την φαρμακευτική αγωγή για να αυξήσουμε την HDL και να μειώσουμε την LDL  χοληστερόλη;
Απαιτείται τροποποίηση του τρόπου ζωής, κυρίως της διατροφής αλλά και άλλων παραγόντων όπως η διακοπή του καπνίσματος, η μείωση της κατανάλωσης του αλκοόλ. Η ένταξη της φυσικής δραστηριότητας στο καθημερινό πρόγραμμα του ατόμου παίζει καθοριστικό ρόλο στη μείωση της χοληστερόλης.

Ορισμένες διατροφικές συστάσεις δίνονται παρακάτω:

  • Περιορίστε τα λιπαρά τρόφιμα, ιδιαίτερα αυτά που περιέχουν κορεσμένα λίπη. Οι κύριες πηγές κορεσμένου λίπους στη διατροφή είναι οι εξής: τα είδη κρέατος που είναι πλούσια σε λίπος (κόκκινο κρέας, αρνί, εντόσθια), η πέτσα των πουλερικών, προϊόντα κρέατος, όπως τα λουκάνικα και οι κρεατόπιτες, γαλακτοκομικά προϊόντα με πλήρη λιπαρά, όπως τυρί με υψηλά λιπαρά, κρέμα γάλακτος, σάλτσες και σως, αγελαδινό βούτυρο και λαρδί, έλαιο καρύδας και φοινικέλαιο, σφολιάτες, κέικ και μπισκότα, γλυκά και σοκολάτα γάλακτος.
  • Περιορίστε τα γλυκά και τα τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη. Οι περισσότεροι άνθρωποι στην προσπάθειά τους να μειώσουν την χοληστερίνη τους επικεντρώνονται στην μείωση των λιπαρών τροφών αψηφώντας τον κίνδυνο που κρύβει η κατανάλωση της ζάχαρης. Ως, γνωστόν, η ζάχαρη μετατρέπεται σε λίπος και τριγλυκερίδια, συμβάλλοντας με τον δικό τους τρόπο στην αύξηση των επιπέδων της χοληστερόλης.
  • Προτιμήστε την κατανάλωση φυτικών στερολών που υπάρχουν σε συγκεκριμένα τρόφιμα του εμπορίου. 2 γραμμάρια φυτικές στερόλες ή στανόλες την ημέρα μπορούν να μειώσουν σημαντικά την LDL χοληστερόλη. Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο «Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases», έδειξε ότι η χορήγηση 4 γρ. φυτικών στερολών επέφερε μείωση της τάξεως του 19% της LDL χοληστερόλης, χωρίς οι ασθενείς αυτοί να αλλάξουν τις διαιτητικές τους συνήθειες.
  • Καταναλώστε άπαχα κρέατα όπως το κοτόπουλο και η γαλοπούλα και περιορίστε την κατανάλωση του κόκκινου κρέατος και των τηγανίτων. Ο κρόκος του αυγού έχει υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος γι’ αυτό θα πρέπει το αυγό να καταναλώνεται με μέτρο 1 με 2 φορές, εβδομαδιαίως.
  • Τα ω-3 λιπαρά οξέα που βρίσκονται στα λιπαρά ψάρια μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα της χοληστρόλης και των τριγλικεριδίων έως και 30%. Καταναλώστε τουλάχιστον 1 με 2 φορές την εβδομάδα λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός, ο τόνος το σκουμπρί και η ρέγγα. Επιπρόσθετα, τα ω-6 λιπαρά οξέα που βρίσκονται στα φυτικά έλαια όπως το ηλιέλαιο και το αραβοσιτέλαιο, στους ξηρούς καρπούς και στις μαλακές μαργαρίνες, καθώς και τα ω-9 λιπαρά οξέα που βρίσκονται στο ελαιόλαδο και στις ελιές, μπορούν να βελτιώσουν τα επίπεδα της χοληστερόλης στο αίμα. Το ελαιόλαδο θα πρέπει ν καταναλώνεται όσο το δυνατόν στη φυσική του μορφή καθώς με το μαγείρεμα καταστρέφονται σημαντικά θρεπτικά συστατικά και τα ακόρεστα λιπαρά οξέα μετατρέπονται σε κορεσμένα. Βάλτε το ωμό μέσα στις σαλάτες σας και προσθέστε το προς το τέλος του μαγειρέματος.
  • Καταναλώστε καθημερινά γαλακτοκομικά όπως γιαούρτι ή γάλα με χαμηλά λιπαρά (1 γιαούρτι 200γρ ή ένα ποτήρι γάλα ημερησίως).
  • Τα όσπρια και κυρίως τα φασόλια  είναι πλούσια σε διαλυτές φυτικές ίνες που συμβάλλουν στη μείωση της χοληστερόλης. Σύμφωνα με έρευνα,  διαπιστώθηκε ότι η κατανάλωση  ενός φλιτζανιού οποιουδήποτε όσπριου την ημέρα μπορεί να μειώσει τη χοληστερόλη έως και 10% σε έξι μόλις εβδομάδες. Τα όσπρια θα πρέπει να υπάρψχουν στο τραπέζι μας μια φορά την εβδομάδα και να
  • Αντικατάστησε το λευκό ψωμί και τα ζυμαρικά με ολικής άλεσης. Προτιμήστε πολύσπορο ψωμί, καστανό ρύζι και βρώμη. Είναι πλούσια σε φυτικές ίνες και κρατάνε χαμηλά την καμπύλη του ζαχάρου. Προσοχή στην υπερκατανάλωση τροφών που είναι πλούσια σε υδατάνθρακες.
  • Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με ποικιλία φρούτων και λαχανικών. Τα φρούτα και τα λαχανικά είναι πηγή μετάλλων και φυτικών ινών που βοηθούν στην μείωση της χοληστερόλης. Προτιμήστε την κατανάλωση ωμών κυρίως λαχανικών και φρούτων με τη φλούδα τους. Επίσης, λαχανικά και φρούτα πλούσια σε φυτικές ίνες είναι το καλαμπόκι, το αβοκάντο, τα φασόλια, τα μαυρομάτικα φασόλια, τα σμέουρα, τα αχλάδια, η αγκινάρα, το μπρόκολο, τα μπιζέλια και τα μήλα.
  • Καταναλώστε τουλάχιστον 1,5 με 2 λίτρα νερό ημερησίως και φροντίστε να ενυδατώνετε συχνά τον οργανισμό σας.

Βιβλιογραφία

American Heart Association. “What Your Cholesterol Levels Mean”. Last reviewed on 12/10/2012.
Brewer BH. “Focus on high-density lipoproteins in reducing cardiovascular risk”. Am Heart J  2004;148(1):14-18.
De smet E. “Effects of plant sterols and stanols on intestinal cholesterol metabolism: suggested mechanisms from past topresent”. Mol Nutr Foods Res. 2012 Jul; 56(7): 1058-72.
Hilleman DEMalesker MA. “Potential benefits of icosapent ethyl on the lipid profile: case studies”. Clin Med Insights Cardiol. 2014 Feb 2;(8):13-5.
Huffman MK. et al. “Exercise effects on lipids in persons with varying dietary patterns—does diet matter if they exercise? Responses in Studies of a Targeted Risk Reduction Intervention through Defined Exercise I”. 2012 Jul; 164 (1): 117-124.
Iqbal MP. “Trans fatty acids – A risk factor for cardiovascular disease”. Pak J Med Sci. 2014 Jan;30(1):194-197.
Kent L et al. The effect of a low-fat, plant-based lifestyle intervention (CHIP) on serum HDL levels and the implications for metabolic syndrome status – a cohort study. Nutr Metab (Lond). 2013 Oct 1;10(1):58.
Kritchevsky D. “Diet and atherosclerosis”. Am Heart J 1999;138:426-S430.
McKenney JM et al. “A softgel dietary supplement containing esterified plant sterols and stanols improves the blood lipid profile of adults with primary hypercholesterolemia: a randomized, double-blind, placebo-controlled replication study”. J Acad Nutr Diet. 2014 Feb;114(2):244-9
NHS (National Institute For Health And Clinical Excellence). “Lipid modification: Cardiovascular risk assessment and the modification of blood lipids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease”.  Issue date: May 2008 (reissued March 2010).
Ravi Dhingra et al. Differential effects of lipids on the risk of heart failure and coronary heart disease: The Physicians’ Health Study. Am Heart J  2008; 155( 5): 869-875.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here