Φοβίες: Πώς να τις ξεπεράσετε!
Σήμερα θα μιλήσουμε για τους τρόπους αντιμετώπισης της φοβίας. Ωστόσο, επειδή δεν μου αρέσει να χρησιμοποιώ ξύλινη επιστημονική γλώσσα, θα προσπαθήσω να  χρησιμοποιήσω έναν πιο άμεσο και κατανοητό λόγο με παραδείγματα περισσότερο οικεία στην καθημερινότητά σας. Γι’ αυτόν τον λόγο αποφάσισα για το σημερινό άρθρο να πάρω ως βοηθό μου τοοοον… Mr. Bean (Μίστερ Μπιν)!!!
Φοβίες
Η ειδική φοβία (π.χ. φοβία για τα ύψη, τη χρήση ασανσέρ, τα αεροπορικά ταξίδια, τη θέα αίματος, τα ζώα κ.α.) έχει να κάνει με τον έντονο και επίμονο φόβο ο οποίος είναι υπερβολικός και παράλογος. Εμφανίζεται με την παρουσία ή την πρόβλεψη της παρουσίας του ειδικού ερεθίσματος που προκαλεί αυτόν τον φόβο. Η έκθεση στο φοβικό ερέθισμα προκαλεί σχεδόν πάντα μια άμεση αντίδραση άγχους. Τα άτομα με ειδική φοβία αναγνωρίζουν πως ο φόβος τους είναι υπερβολικός ή παράλογος, αλλά δεν μπορούν να τον ελέγξουν. Γι’ αυτό προσπαθούν να αποφύγουν τη φοβική κατάσταση και, όταν δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα, απλά την υπομένουν βιώνοντας έντονο άγχος ή δυσφορία. Συχνά, τα άτομα αυτά, διακατέχονται από το άγχος που τους δημιουργεί η σκέψη για το τι μπορεί να τους συμβεί αν εκτεθούν στο αντικείμενο ή την κατάσταση που τους προκαλεί φόβο (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2006).

Παρακολουθώντας το επεισόδιο του Mr. Bean όπου βρίσκεται στον βατήρα της πισίνας, η πρώτη σκέψη που μου έρχεται στο μυαλό είναι «ας τον σπρώξει κάποιος να τελειώνει και το δικό του μαρτύριο και το δικό μας που τον βλέπουμε να βασανίζεται έτσι!» (Χαχα) Ας παρατηρήσουμε τις αντιδράσεις του. Σας θυμίζουν κάτι από τις δικές σας αντιδράσεις μπροστά σε κάποιο φοβικό ερέθισμα; Κάθεται για ώρα και βασανίζεται και βιώνει δυσφορία και άγχος , αλλά δεν τολμάει να κάνει αυτό που ήθελε. Αγχώνεται με τη σκέψη για το τι μπορεί να του συμβεί. Κι όμως, ο φόβος του αυτός είναι υπερβολικός και παράλογος, καθώς τίποτα πραγματικά κακό δεν θα μπορούσε να συμβεί από αυτή τη βουτιά. Επομένως, το «ας τον σπρώξει κάποιος να τελειώνουμε», θα μπορούσε όντως να δώσει μια λύση για να συνειδητοποιήσει κι ο ίδιος πως δεν έγινε και τίποτα πέφτοντας και πως όλος αυτός ο φόβος και η ανησυχία, του έκαναν περισσότερο κακό, του δυσκόλεψαν τη ζωή και του στέρησαν τη χαρά από αυτό που ήθελε να κάνει. Αυτό που θα μπορούσε να κάνει για να ξεπεράσει σιγά σιγά τον φόβο του, θα ήταν να αρχίσει τις βουτιές από έναν πιο χαμηλό βατήρα που δεν του προκαλεί φόβο και σιγά σιγά να βουτάει από όλο και πιο ψηλούς βατήρες.
Πώς αντιμετωπίζονται οι φοβίες
Ερευνητικές προσπάθειες δεκαετιών επιβεβαιώνουν τη γνωστή ρήση πως ο καλύτερος τρόπος για να νικήσει κανείς τους φόβους τους είναι να τους αντιμετωπίσει. Οι πιο αποτελεσματικές τεχνικές για την αντιμετώπιση των φοβιών έχουν να κάνουν με τη συστηματική ιεράρχηση των φόβων και τη σταδιακή προώθηση του ατόμου στην ευθεία αντιμετώπισή τους. Οι πιο διαδεδομένες από αυτές τις τεχνικές είναι η σταδιακή έκθεση και η συστηματική απευαισθητοποίηση. Πιο συγκεκριμένα, με τις  τεχνικές αυτές το άτομο ενθαρρύνεται να πλησιάσει την κατάσταση η οποία το τρομάζει, ενώ παράλληλα ασκείται έτσι ώστε να αντιμετωπίζει αυτό που του προκαλεί φόβο και όχι να το αποφεύγει. Ο θεραπευτής μαζί με τον θεραπευόμενο κατασκευάζουν έναν κατάλογο στον οποίο ιεραρχούνται οι καταστάσεις που προκαλούν άγχος-φόβο στον θεραπευόμενο, ξεκινώντας από αυτή που προκαλεί λιγότερο άγχος και καταλήγοντας σε αυτή που προκαλεί περισσότερο άγχος. Στη συνέχεια το άτομο εκτίθεται σταδιακά σε καθεμιά από αυτές τις καταστάσεις με την ίδια σειρά.
Φοβίες: Πώς να τις ξεπεράσετε!
Η τεχνική της συστηματικής απευαισθητοποίησης περιλαμβάνει 3 στάδια (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2006):
Α) εκπαίδευση του ατόμου στη χαλάρωση
Β) κατασκευή λίστας όπου μπαίνουν σε σειρά οι αγχώδεις καταστάσεις ανάλογα με την ένταση  του άγχους-φόβου που προκαλούν στο άτομο
Γ) σταδιακή προσέγγιση του αγχογόνου ερεθίσματος ενώ το άτομο παραμένει χαλαρωμένο
Έπειτα, ενώ το άτομο παραμένει χαλαρωμένο, παρουσιάζεται ξανά και ξανά το ερέθισμα το οποίο προηγουμένως προκαλούσε άγχος-φόβο στο άτομο.
Οι τεχνικές της έκθεσης και της συστηματικής απευαισθητοποίησης μπορεί να εφαρμοστούν στο επίπεδο της φαντασίας, σε πραγματικές συνθήκες (που είναι και το πιο αποτελεσματικό), με τη χρήση προτύπων, με παιχνίδι ρόλων κ.λπ. Επίσης, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται και η εικονική πραγματικότητα για τη συστηματική απευαισθητοποίηση ατόμων με φοβίες.
Όταν το άτομο καταφέρει μια φορά να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κατάσταση που του προκαλούσε άγχος, στη συνέχεια θα νιώθει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη ότι θα την αντιμετωπίσει και πάλι αποτελεσματικά αν τύχει να τη συναντήσει ξανά. Έτσι δηλαδή τα άτομα αποκτούν μια πειστική απόδειξη ότι είναι ικανά να αντιμετωπίσουν τις φοβίες τους.
Φοβίες: Πώς να τις ξεπεράσετε!
Ένα άλλο είδος θεραπευτικής παρέμβασης είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Με τη μέθοδο αυτή το άτομο βοηθιέται στο να κατανοήσει το πώς ο τρόπος που σκέφτεται συμβάλλει στην εκδήλωση των συμπτωμάτων άγχους, και στη συνέχεια να τροποποιήσει τις δυσλειτουργικές του αντιλήψεις με σκοπό τη μείωση των συμπτωμάτων. Αυτή η τεχνική συχνά χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τις τεχνικές της θετικής ενίσχυσης, της έκθεσης στο αγχογόνο ερέθισμα και της χαλάρωσης (Κάκουρος & Μανιαδάκη, 2006).
Η ζωή έχει πολλά όμορφα πράγματα που μπορούμε και θέλουμε να χαρούμε. Γιατί να τα στερούμαστε λόγω παράλογων και υπερβολικών φόβων; Αντιμετωπίστε τώρα τις φοβίες σας και ζήστε απαλλαγμένοι από αυτές όλες τις χαρές και τις απολαύσεις της ζωής! Το αξίζετε! Και πραγματικά αξίζει τον κόπο! Αν δεν μπορείτε να βοηθήσετε μόνοι σας τον εαυτό σας να ξεπεράσει αυτές τις φοβίες, επισκεφτείτε σήμερα κιόλας έναν ειδικό!
Μέχρι την επόμενη φορά που θα τα ξαναπούμε, να περνάτε καλά και να πηγαίνετε κόντρα στους φόβους σας για να τους ξεπεράσετε! Σιγά σιγά. Λίγο λίγο.
Φιλάκια (από εμένα και τον υπέροχο βοηθό μου)!
Φοβίες: Πώς να τις ξεπεράσετε!
Βιβλιογραφικές αναφορές:
Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη Κ. (2006). Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων. Αναπτυξιακή προσέγγιση. Αθήνα: Εκδόσεις Τυπωθήτω
Προηγούμενο άρθροΑπαντήσεις για επαναφοίτηση νηπιαγωγείου
Επόμενο άρθρο«Γιέ- χσιέν, H Σταχτοπούτα από την Κίνα»
Γεια σας! Είμαι η Ελεάνα Τσακιροπούλου, έχω σπουδάσει στο τμήμα Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής-Ψυχολογίας (κατεύθυνση Ψυχολογίας) του Πανεπιστημίου Αθηνών, είμαι Φιλόλογος, Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού με μεταπτυχιακό στο ίδιο Πανεπιστήμιο, Εμψυχώτρια Θεατρικού Παιχνιδιού και δημιουργός χειροποίητων κοσμημάτων και διακοσμητικών αντικειμένων. Είμαι καλλιτεχνικός τύπος και άτομο γεμάτο ιδέες! Παιδί στην ψυχή και στην εμφάνιση (καθώς μικροδείχνω πολύ), με θετική στάση για τη ζωή, ευγνωμοσύνη και αισιοδοξία! Η ατάκα μου είναι: «Όλα για κάποιο λόγο συμβαίνουν στη ζωή, και πάντα για το καλό μας!». Ονειρεύομαι έναν κόσμο με περισσότερη και ουσιαστική ευτυχία και αγάπη και έχω βάλει ως σκοπό της ζωής μου, όσο και με όποιον τρόπο μπορώ να συμβάλλω κι εγώ σ’ αυτό. Έχω ένα αγοράκι 18 μηνών και κατοικώ στην πανέμορφη Παιανία! Δεν θέλω να σας κάνω απλά παρέα. Θέλω να σας κινητοποιήσω και να συμβάλλω, όσο μπορώ, στην ευτυχία σας!

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Με μπέρδεψε λίγο αυτό το άρθρο… Αρχικά παρουσιάζετε την ειδική φοβία ως νεύρωση και έπειτα στους τρόπους αντιμετώπισης προτείνετε τεχνικές χαλάρωσης , απελευθέρωσης του στρες και στην χειρότερη του επίμονου στρες, δηλαδή άγχος. Αμφιβάλλω για το αν ο ορισμός που δίδεται είναι έγκυρος καθώς φοβία π.χ στα ύψη, στους κλειστούς χώρους κτλ έχουμε όλοι άνθρωποι για τον εξής λόγο : παραβιάζεται ο ζωτικός προσωπικός μας χώρος και η ελευθερία μας. Αν σταθώ στο χείλος ενός γκρεμού ή στην άκρη ενός μπαλκονιού σαφώς θα ανεβάσω παλμούς, θα ιδρώσω, μπορεί να με πιάσει τρέμουλο. Καμία από αυτές τις αντιδράσεις δεν είναι παρόλογη(!) ούτε υπερβολική, παρά μόνο φυσιολογική. ( Φυσικά εξαιρούνται οι ακραίες περιπτώσεις όπου τίθεται και θέμα υγείας π.χ να έχει κάποιος άσθμα και να κάνει κρίση πανικού). Άρα ουσιαστικά όσον αφορά τέτοιου είδους φοβίες(καταστασιακές) δεν υπάρχει κάτι να ξεπεραστεί διότι δεν πρόκειται για προβληματική συμπεριφορά-αντίδραση. Από κει και πέρα , θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι ορισμοί που δίδονται «προσπαθούν να αποφύγουν τη φοβική κατάσταση, τα άτομα αυτά, διακατέχονται από το άγχος που τους δημιουργεί η σκέψη για το τι μπορεί να τους συμβεί αν εκτεθούν στο αντικείμενο ή την κατάσταση που τους προκαλεί φόβο» αφορούν άλλου είδους ψυχολογικά ζητήματα που οδηγούν στην απόκτηση φοβίας αν δεν εξαλειφθούν σωστά. Για παράδειγμα το μετατραυματικό στρες, δηλαδή η έκθεση σε θάνατο, σε μια δολοφονία ή βίαιη σκηνή είναι πιθανό να μου δημιουργήσει φοβία, να χάσω τον ύπνο μου, να ανησυχώ για την ακεραιότητά μου. Αυτό είναι κάτι που χρήζει παρακολούθηση από ειδικό για να μην εξελιχθεί σε κάτι μόνιμο και βλαβερό για τον εαυτό. Κλείνοντας, το μότο «ο καλύτερος τρόπος για να νικήσει κανείς τους φόβους τους είναι να τους αντιμετωπίσει» ναι μεν είναι ενθαρρυντικό αλλά κρύβει κινδύνους. Τι εννοώ; Το μυαλό κάνει παιχνίδι , δημιουργεί «φοβία» εκεί που δεν υπάρχει. Αν εγώ βάλω τον εαυτό μου στην θέση του να αντιμετωπίσει κάτι που δεν υπάρχει , τότε του δίνω υπόσταση! Αν όμως πω ότι ξέρεις κάτι εαυτέ αυτό που σου συμβαίνει είναι κάτι φυσιολογικό απλά προσπάθησε να το ελέγξεις για να μην σου είναι τόσο οδυνηρό. Πως να το ελέγξεις; Με ασκήσεις χαλάρωσης και ανάσες. Άρα ουσιαστικά το μόνο στο οποίο χρειάζεται να εκπαιδευτώ είναι το να μην δημιουργώ ψευτο-αντιδράσεις σε ερεθίσματα που μπορεί να είναι φοβιστικά, το να πεισθώ ότι δεν κινδυνεύω και το ότι μπορώ να αντιμετωπίσω οποιαδήποτε φοβία διότι όσο την τρέφω τόσο μεγαλώνει.
    Με σεβασμό προς την αρθρογράφο , θεώρησα ότι είναι ένα ευαίσθητο ζήτημα και ως συνάδελφος θέλησα να τοποθετηθώ. 🙂

    • Καλησπέρα σας! Ευχαριστώ για το σχόλιο που μου δίνει τη δυνατότητα να διευκρινίσω κάποια πράγματα για να ξεμπερδευτείτε! Αρχικά, ναι, η ειδική φοβία (πρώην απλή φοβία) ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές (πρώην νευρώσεις). Επομένως, ως αγχώδης διαταραχή, η ειδική φοβία ενδείκνυται να αντιμετωπίζεται με τεχνικές όπως η συστηματική απευαισθητοποίηση η οποία περιλαμβάνει και τη χαλάρωση μέσα στη διαδικασία την οποία περιγράφω στο άρθρο. Για το άρθρο μου βασίστηκα στο βιβλίο «Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων» (Κάκουρος και Μανιαδάκη, 2006). Φυσικά και είναι έγκυρος ο ορισμός! Δεν έχουμε όλοι οι άνθρωποι «φοβία» στις καταστάσεις που περιγράφετε! Ενδέχεται να έχουμε «φόβο». Άλλο «φοβία», άλλο «φόβος». Η φοβία είναι όντως ένας παράλογος και υπερβολικός φόβος. Ενώ ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό και χρήσιμο συναίσθημα, καθώς μας παρακινεί να αντιδράσουμε ή να αποφύγουμε έναν πραγματικό κίνδυνο. Όσον αφορά αφορα ρήση «ο καλύτερος τρόπος για να νικήσουμε τους φόβους μας είναι να τους αντιμετωπίσουμε», δεν είναι απλά ενθαρρυντικό αλλά αποδεδειγμένο από έρευνες δεκαετιών ως ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης, φυσικά με τις τεχνικές που αναφέρω. Να αντιμετωπίζεται δηλαδή η ίδια η φοβία και τα συμπτώματά της! Οι φοβίες, με τον ορισμό από δίνω στο άρθρο (και ο οποίος αναφέρεται στο βιβλίο που προανέφερα) χρειάζονται αντιμετώπιση με τις τεχνικές που αναφέρω στο άρθρο καθώς και κατά περίπτωση με φαρμακευτική αγωγή αν κριθεί απαραίτητο από τον ειδικό. Μία από τις τεχνικές αντιμετώπισης είναι και αυτή για τον έλεγχο και αντικατάσταση των δυσλειτουργικών αντιλήψεων, την οποία αναφέρετε και εσείς με άλλα λόγια και την οποία αναφέρω στο άρθρο μου ως «γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία». Ελπίζω να σας ξεμπέρδεψα λίγο.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here