COSTA GAVRAS / 32 NCI ULUSLARARASI ISTANBUL FILM FESTIVALI / ATLAS SINEMASI BEYOGLU / FOTOGRAF MUHSIN AKGUN RADIKAL

Κώστας Γαβράς!!!

Το άρθρο αυτής της εβδομάδας είναι αφιερωμένο σε έναν σκηνοθέτη, τον οποίο γνωρίζω σαν όνομα, αλλά έχω παρακολουθήσει ελάχιστες ταινίες του, τον Κώστα Γαβρά. Ερευνώντας την φιλμογραφία του Κώστα Γαβρά εντυπωσιάστηκα από το πλήθος των ταινιών του, είκοσι δύο τον αριθμό. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι, σχεδόν σε όλες, υπογράφει ο ίδιος το σενάριο. Αφορμή για το σημερινό άρθρο ήταν ο ντόρος που έγινε σχετικά με την χρηματοδότηση που έλαβε ο Κώστας Γαβράς για την νέα του ταινία «Ενήλικες στο δωμάτιο».

Σύμφωνα με την παραγωγή της ταινίας, θα λάβει φορολογικό κίνητρο από τον ΕΚΟΜΕ, τον φορέα του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης το ποσό των 630.000 ευρώ, ως φορολογικό κίνητρο. Ο ΕΚΟΜΕ είναι ένας κρατικός φορέας, επιφορτισμένος με την ευθύνη να παρέχει ως φορολογικό κίνητρο στις παραγωγές (και ειδικά στις συμπαραγωγές Ελληνικών και ξένων εταιριών, με γυρίσματα στην Ελλάδα), που το αιτούνται, έως και 35% του συνολικού budget τους. Η ταινία του Κώστα Γαβρά έχει το συνολικό buget των 1,8εκ. Τα κριτήριά του ΕΚΟΜΕ είναι τυπικά, τεχνοκρατικά. Κριτήρια περιεχομένου ταινιών, ύφους, ιδεολογίας στην Ελλάδα έχει, θεσμικά, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου.

Δυο λόγια…

Ο Κώστας Γαβράς γεννήθηκε στα Λουτρά Ηραίας, της Αρκαδίας,το 1933. Σπούδασε Συγκριτική Φιλολογία στη Σορβόννη, καθώς και κινηματογράφο στο Ινστιτούτο IDHEC. Μετά την αποφοίτησή του, αποφάσισε να μείνει στη Γαλλία, όπου διαμένει μέχρι σήμερα.


«Το βαγόνι δολοφόνων».

Το 1965 γύρισε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, «Το βαγόνι δολοφόνων». Πρόκειται για μια γαλλική παραγωγή, βασισμένη στο ομότιτλο μυθιστόρημα του SebastienJaprisot. Στην υπόθεση της ταινίας, μια νεαρή κοπέλα βρίσκεται νεκρή στο βαγόνι ενός τρένου που εκτελεί το νυχτερινό δρομολόγιο Μασσαλία – Παρίσι. Ακολουθεί μια σειρά διαδοχικών φόνων, τους οποίους αναλαμβάνει να εξιχνιάσει ένας αστυνομικός από το Παρίσι.


«Μακί, τα λιοντάρια της κολάσεως»

Δυο χρόνια αργότερα,γύρισε την δεύτερη ταινία μεγάλου μήκους, «Μακί, τα λιοντάρια της κολάσεως». Στην υπόθεση της ταινίας, δώδεκα Γάλλοι στρατιώτες περιμένουν την εκτέλεσή τους σε ένα γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλώτων. Μια ομάδα ανταρτών καταφέρνει να τους διασώσει. Διαπιστώνουν όμως ότι, εκτός από τους δώδεκα, τους έχει ακολουθήσει και ένας ακόμα φυλακισμένος. Οι αγωνιστές πρέπει να αποφασίσουν, αν θα τον εκτελέσουν ή αν θα συνεχίσει μαζί τους.

«Ζ» Η ΤΑΙΝΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ

Το 1969 θα έρθει η ταινία ορόσημο της καριέρας του Κώστα Γαβρά, το Ζ. Το σενάριο το  έγραψε ο Χόρχε Σεμπρούν, Ισπανός συγγραφέας, και βασίστηκε στο βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού, το οποίο γράφτηκε το 1966. Η ταινία έχει θέμα την δολοφονία του αριστερού βουλευτή της ΕΔΑ, Γρηγόρη Λαμπράκη.

Για την ιστορία, ο αδελφός του Κώστα Γαβρά υπηρέτησε στον στρατό μαζί με τον συγγραφέα Βασίλη Βασιλικό όπου και διάβασε το σενάριο και το πρότεινε στον Κώστα, ο οποίος δεν το γύρισε άμεσα, αλλά όταν έγινε η χούντα των Συνταγματαρχών. Στο θέμα παραγωγής και χρηματοδότησης, είναι αλήθεια ότι αντιμετώπισαν σοβαρό θέμα, κυρίως γιατί πίστευαν ότι κανέναν δεν θα ενδιέφερε αυτή η θεματολογία. Όμως το Υπουργείο Πολιτισμού της Αλγερίας πίστεψε σε αυτούς και ανέλαβε την παραγωγή, με μόνο όρο τον περιορισμένο προϋπολογισμό.

Συμμετείχαν κυρίως Γάλλοι ηθοποιοί, καθώς και η Ειρήνη Παππά. Η ταινία συμμετείχε στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Καννών το 1969, κερδίζοντας το Βραβείο Επιτροπής και το Βραβείο Ανδρικού Ρόλου για τον Τρεντινιάν. Παράλληλα, κέρδισε Χρυσή Σφαίρα, BAFTA και Όσκαρ Καλύτερου ξενόγλωσσου φιλμ το 1970.  Εν τέλει, το φιλμ βρήκε διανομή, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στην Αμερική, όπου κατάφερε τελικά να έχει σημαντική καλλιτεχνική, αλλά και εισπρακτική επιτυχία.

ΔΕΚΑΕΤΙΑ του 1970…

Την δεκαετία του ΄70, θα γυρίσει τέσσερις ταινίες, με τις τρεις από αυτές να έχουν πολιτικό περιεχόμενο. Το 1970, την «Ομολογία», ταινία είναι βασισμένη στην αληθινή ιστορία του Άρθουρ Λόντον, υψηλόβαθμου κυβερνητικού στην Τσεχοσλοβακία, που έπεσε θύμα σε δίκη εκκαθάρισης, το 1951.Το 1973, την «Κατάσταση Πολιορκίας», μια ταινία βασισμένη στην αληθινή ιστορία της δράσης του Νταν Μιτριόνε στην Ουρουγουάη και αφορά έναν πράκτορα των ΗΠΑ, που προσφέρει την βοήθεια του σε μια δικτατορία της Λατινικής Αμερικής, αλλά απαγάγετε από αριστερούς.

Το 1975 γυρίζει το «Ειδικό δικαστήριο»,όπου ο σκηνοθέτης στρέφεται για πρώτη φορά θεματικά στην Γαλλία, με μια ιστορία, βασισμένη σε αληθινά γεγονότα, πολιτικής δίωξης τεσσάρων νεαρών Γάλλων ιδεολόγων, οι οποίοι κατηγορούνται για την δολοφονία ενός Γερμανού αξιωματικού του ναυτικού, στο κατεχόμενο Παρίσι. Η ταινία θα λάβει το βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Καννών. Η τέταρτη ταινία αυτής της δεκαετίας δεν θα έχει πολιτικό περιεχόμενο και είναι η ταινία, «Λάμψη μια γυναίκας», όπου ο Μισέλ προσπαθεί να συνέλθει από το θάνατο της γυναίκας του. Με αφορμή μια τυχαία γνωριμία, θα συνδεθεί ερωτικά με την Λύντια, η οποία πενθεί την κόρη της.

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1980 ΚΑΙ ΟΙ ΗΠΑ

Την δεκαετία του ΄80, ο Κώστας Γαβράς θα γυρίσει την πρώτη του αμερικάνική ταινία και θα ακολουθήσουν άλλες δυο. Η πρώτη του αμερικάνικη ταινία είναι ο «Αγνοούμενος». Η ταινία αφορά στην  «εξαφάνιση» ενός Αμερικανού ακτιβιστή, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, σε κάποια χώρα της Λατινικής Αμερικής με καθεστώς δικτατορίας.

Ο πατέρας του και η σύζυγος του αγνοούμενου, αναζητούν τα ίχνη του, ερχόμενοι αντιμέτωποι με σκοτεινά σχέδια συνωμοσίας, καθώς και την εμπλοκή της CIA. Βασισμένη στην αληθινή ιστορία του Τσαρλς Χόρμαν,η ταινία κερδίζει Χρυσό φοίνικα στο Φεστιβάλ Κανών  και βραβείο BAFTA καλύτερης ταινίας και Όσκαρ διασκευασμένου σεναρίου.

Την περίοδο 1988-9 γυρίζει την δεύτερη και τρίτη αμερικάνικη ταινία. Η δεύτερη σε σειρά ταινία της περιόδου ήταν«Το στίγμα της προδοσίας». Στην πλοκή της ταινίας, μια μυστική πράκτορας του FBI, προκειμένου να ερευνήσει την δολοφονία ενός αριστερού τηλεοπτικού παρουσιαστή, διεισδύσει κρυφά σε μια αγροτική οικογένεια, ο πατέρας της οποίας εμπλέκεται σε μια ακραία ρατσιστική οργάνωση. Το επαγγελματικό καθήκον και η εμπιστοσύνη θα κλονιστούν, όταν οι δυο τους αναπτύξουν ερωτική σχέση.

Η τρίτη ταινία υπήρξε «Το μουσικό κουτί», όπου μια δικηγόρος εξαναγκάζεται να υπερασπιστεί τον Ούγγρο μετανάστη πατέρα της, ο οποίος συλλαμβάνεται και απειλείται με απέλαση, με την κατηγορία συνεργασίας με του ναζί στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το οικογενειακό δράμα μετατρέπεται σε δικαστικό θρίλερ, όταν η έρευνά της αποκαλύπτει αλήθειες που δεν γνώριζε για την ταυτότητα και τις δράσεις του πατέρα της. Η ταινία πήρε Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου.

ΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΚΩΜΩΔΙΑ

Η πρώτη απόπειρα του Κώστα Γαβρά να γυρίσει κωμωδία ήταν το 1986, με την ταινία «Οικογενειακή υπόθεση». Στην υπόθεση της ταινίας, μετά την αποφυλάκισή του, ένας αμετανόητος οικογενειάρχης, συνεχίζει να κυνηγάει το εύκολο κέρδος οργανώνοντας διαρρήξεις με τον παλιό συνέταιρό του. Σύντομα μπαίνει στο κόλπο και ο γιος του. Το 1993, γυρίζει την δεύτερη κωμωδία, την «Μικρή αποκάλυψη». Στην ταινία αυτή ο Γαβράς επιστρατεύει τον Τσέχο σκηνοθέτη Γίρι Μένζελ, στον ρόλο ενός παράνομου συγγραφέα από την πρώην κομμουνιστική Πολωνία, ο οποίος προσπαθεί απεγνωσμένα να δημοσιεύσει τα ανέκδοτα έργα του. Η κατάσταση θα φτάσει στα άκρα όταν, η πρώην σύζυγός του με τον νυν άντρα της, θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν τις αυτοκτονικές του τάσεις, εκθέτοντάς τες στην δημοσιότητα.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

Ο Γαβράς επιστρέφει στις ΗΠΑ για το «Mad-city»», το 1997 με πρωταγωνιστές τον Τζον Τραβόλτα και τον Ντάστιν Χοφμαν. Ο Ντάστιν Χόφμαν, ως ασήμαντος, μέχρι τότε, τηλεοπτικός ρεπόρτερ βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συναρπαστικής ομηρίας μαθητών, από έναν απολυμένο φύλακα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, κάπου στην Καλιφόρνια. Καλύπτοντας το γεγονός σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση, γίνεται ο σύνδεσμος του φύλακα με τον έξω κόσμο, καταφέρνοντας να στρέψει τα βλέμματα ολόκληρης της χώρας στο συμβάν.

Το 2002, γυρίζει το «Αμήν» μια αμερικάνικη παραγωγή με συνεργασία Γαλλίας-Ρουμανίας-Γερμανίας-ΗΠΑ και βασισμένο στο θεατρικό έργο «Ο αντιπρόσωπος» του RolfHochhuth. Η ταινία βασίζεται στην ιστορία του χημικού Κουρτ Γκερστάιν (ΟύλριχΤουκούρ), υπαρκτό πρόσωπο και αξιωματικό των Ες-Ες, ο οποίος προσπάθησε αποτυχημένα να ευαισθητοποιήσει την Καθολική Εκκλησία σχετικά με το Ολοκαύτωμα. Ενώ, προμήθευε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης με το φονικό Zyklon B, ταυτόχρονα κατήγγειλε τα εγκλήματα, ενημερώνοντας τον Πάπα Πίο ΙΒ,΄ ρισκάροντας έτσι την ασφάλειά του και της οικογένειάς του.


«Παράδεισο στη δύση»

Το 2009, γυρίζει τον «Παράδεισο στη δύση» μια συμπαραγωγή Γαλλίας, Ελλάδας, Ιταλίας. Για πρώτη φορά,συμμετέχει η Ελλάδα σε παραγωγή του Κώστα Γαβρά. Επίσης, για πρώτη φορά ταινία του Κώστα Γαβρά περιέχει πλάνα από την Ελλάδα. Η πρεμιέρα έγινε όχι μόνο στο Παρίσι αλλά και στην Αθήνα. Στην υπόθεση της ταινίας , το πλοίο που μεταφέρει τον Ηλία και πολλούς άλλους μετανάστες πέφτει σε μπλόκο του λιμενικού, εκείνος όμως καταφέρνει να βγει στην ακτή και καταφεύγει σ’ ένα πολυτελές παραθεριστικό συγκρότημα, από το οποίο προσπαθεί να «δραπετεύσει» προς το Παρίσι.

«Κεφάλαιο»

Η τελευταία του ταινία, το «Κεφάλαιο» του 2012, πρόκειται για μια γαλλική παραγωγή. Στην υπόθεση της ταινίας, ο ΜαρκΤουρνέιγ (ΓκαντΕλμαλέχ) είναι ένας ευτυχισμένος οικογενειάρχης. Η καριέρα του απογειώνεται, όταν αναλαμβάνει τη διεύθυνση σε μια από τις πιο ισχυρές τραπεζικές μονάδες της Ευρώπης. Το γεγονός αυτό τον τοποθετεί αυτόματα στο επίκεντρο των γεγονότων του διεθνούς χρηματοτραπεζικού συστήματος.

Μπορεί το «Greek weird wave cinema» να είναι το νέο αίμα του Ελληνικού σινεμά και να εκφράζει την εποχή μας αλλά το ελληνικό σινεμά χρειάζεται επίσης και μεγάλους και έμπειρους σκηνοθέτες όπως ο Παντελής Βούλγαρης και ο Κώστας Γαβράς. Με λυπεί το γεγονός ότι ο Κώστας Γαβράς έχει γυρίσει μόνο μια ταινία στην Ελλάδα και. αυτό το διάστημα γυρίζει την δεύτερη.αλλά θεωρώ ότι δεν έχει κανένα λόγο να επιστρέψει και να γυρίσει ταινίες στην Ελλάδα. όσο δεν υπάρχουν κίνητρα για αυτόν. Ραντεβού για τα καθιερωμένα κινηματογραφικά μας νέα την επόμενη Παρασκευή.

Ανδρέας Ελματζόγλου

a.elmatzoglou@gmail.com

FB/TwitterAndreas.Elmatzoglou

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here