Η λέξη χειρονομία είναι πολύ παλιά λέξη. Πολύ παλιά σας λέω… αρχαία! Αποτελείται από άλλες δύο, επίσης, παλιές λέξεις, το χειρ και το νέμω. Χειρ εις την νεοτέρα δημοτική σημαίνει χέρι και νέμω όπως θα ξέρουν οι περισσότεροι (εξ ου και η λέξη νομική) σημαίνει μοιράζω. Άρα, στα πολύ λιανά ελληνικά, χειρονομία κάνουμε όταν θέλουμε να μοιράσουμε κάτι με το χέρι. Όχι απαραίτητα απτό.  Αλλά κάτι εσωτερικό, κάνοντας μια εκφραστική ή μια άσεμνη κίνηση με τα χέρια. Που και στις δυο περιπτώσεις δηλώνει κάποιο προσωπικό συναίσθημα.
Θέλω να δηλώσω θυμό αλλά «δεν έχω λόγια»: σηκώνω επιδεικτικά το μεσαίο δάκτυλο και κρατάω κατεβασμένα τα υπόλοιπα.
Θέλω να δηλώσω αγανάκτηση; Το πατροπαράδοτο ελληνικό φάσκελο έχει την τιμητική του.
Θέλω να δηλώσω αδιαφορία; Να,  με μια παρατεταμένη κατακόρυφη κίνηση του δεξιού χεριού, από πάνω προς τα κάτω. Μια φορά δεν κάνουμε άντληση πετρελαίου.
Όταν θέλω να δηλώσω το θρίαμβο κάνω το γράμμα ν με τα δύο μου δάχτυλα ( v from victory). Και άλλα πολλά βέβαια, διεθνή αλλά και εγχώρια.
Απ’ την Τέχνη που αντανακλά την κοινωνία κι αποκαλύπτει την αλήθεια, δε θα μπορούσε να λείπει το κεφάλαιο χειρονομία. Γιατί το χέρι και κυρίως, τα δάχτυλα είχαν κι έχουν τη δύναμη να εκφράζουν συναισθήματα που είναι δύσκολο να εκφραστούν λεκτικά. Είναι κινήσεις συμβολικές που μοιάζουν με μια σιωπηρή διαμαρτυρία, έναν άηχο θυμό, μια βουβή δήλωση νίκης, απέχθειας ή ντροπής.
Οι πιο δημοφιλείς χειρονομίες…
… σε πίνακες ζωγραφικής κυρίως στην Pop Art, μαντέψ’ τε… είναι εκείνη με το διεθνούς φήμης, σηκωμένο μεσαίο δάχτυλο και η ελληνικότατη πατροπαράδοτη μούντζα.  Κι αν πιστεύετε πως το σηκωμένο μεσαίο δάχτυλο είναι σύγχρονη ανακάλυψη, είστε γελασμένοι.  Χρονολογείται από εποχή της Αρχαίας Ρώμης. Τότε το αποκαλούσαν digitus impudicus – το άσεμνο δάχτυλο. Διαδόθηκε και έφτασε μέχρι τις μέρες μας, χωρίς την παραμικρή αλλοίωση. Στητό και γίνεται για τον ίδιο ακριβώς λόγο: για την εκδήλωση θυμού και δυσαρέσκειας.
Στο ελληνικό πεντάγραμμο, ο Δήμος Μούτσης το 1987 ερμήνευσε το τραγούδι του «Να» όχι για να δείξει κάτι. Έλεγε κι αυτός όπως κι η εποχή εκείνη με δυο γραμματάκια: δε με νοιάζει,  δεν μου καίγεται καρφάκι, στα παλιά μου τα παπούτσια… ζαμάν φου και πάνω τούρλα. Αν είχαμε και εικόνα θα βλέπαμε και το χεράκι που θα ακολουθούσε την ευθεία γραμμή από το πάνω μέρος του σώματος έως κάτω, ανάμεσα στα σκέλια. «Ιδού λοιπόν η εποχή των συμπλεγμάτων./ Ο απέναντι με ακούει με απορία και μετά, /Να κι αν είναι κι αν δεν είναι» μου απαντά. /Να, να, να!…»
Στη γλυπτική, μπορείς να δεις πράματα και θάματα αλλά, τα χέρια τις περισσότερες φορές παρουσιάζονται με μια ευγένεια, μια τρυφερότητα και μια καθαρότητα. Λες κι είναι τόπος προσκυνήματος. Ή ένας βωμός, όπως, εκείνος των Νυμφών στην αρχαία Αθήνα που έκαναν τάματα οι νιόπαντροι. Στην έρευνα μου ήταν λίγες οι άσεμνες χειρονομίες που βρήκα. Κι αυτές «πειραγμένες». Κάτι ήθελες να πει ο καλλιτέχνης και τελικά δεν το έλεγε. Ή το έλεγε κι εγώ δεν το καταλάβαινα. Πάντως η χειρονομία που δεν έλειπε ούτε απ’ αυτή τη Τέχνη ήταν εκείνη με το μεσαίο δάχτυλο σηκωμένο. Εμένα προσωπικά δεν μ’ αρέσει. Ούτε να τη βλέπω, ούτε να την κάνω. Πρωτ’ απ’ όλα είναι λειψή. Δηλαδή τα υπόλοιπα δάχτυλα τι είναι; Αόρατα; Δεν έχουν δικαίωμα να διαμαρτυρηθούν; Καλά λέω πως η μόνη πραγματική δημοκρατία – παρόλα τα σαθρά της – βρίσκεται στην Ελλάδα.
Ακριβώς!
Γιατί ακόμα και στην εθνική μας χειρονομία, τη μούτζα ή φάσκελο, χρησιμοποιούμε και τα πέντε δάχτυλα. Πρώτον είναι θέμα ισότητας και δεύτερον το ευχαριστιόμαστε, βρε αδερφέ! Ή διαμαρτύρεσαι με την ψυχή σου ή άσ’ το καλύτερα. Φυσικά δεν είναι ποτέ απολύτως μουγκή. Μπορεί να συμπυκνώνει το νόημα χιλίων λέξεων αλλά συνήθως συνοδεύεται από βοηθητικούς χαρακτηρισμούς ή λεξούλες. Δείτε στον  ελληνικό κινηματογράφο, στα σήριαλ ακόμα και στις διαφημίσεις. Είναι κάτι σαν την ανάσα. Σαν πληροφορία στο dna μας. Εισπνοή εκπνοή, εισπνοή εκπνοή, εισπνοή εκπνοή, μούτζα, εισπνοή εκπνοή, εισπνοή εκπνοή, εισπνοή εκπνοή, μούτζα…
Η μούτζα πρωτοεμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα και ήταν ο χαιρετισμός προς τον Ήλιο. Κανονικά, σηκωμένο το χεράκι προς τον Ήλιο με την παλάμη ανοιχτή. Όχι που με τα χρόνια μπήκε στην πολιτική ζωή, ενώθηκαν τα δάχτυλα και έγινε ο χαιρετισμός της ντροπής. Και συνεχίζω. Στα Ελευσίνια μυστήρια ήταν η χαρακτηριστική κίνηση που ξόρκιζαν το κακό. Πάνω σε αγγεία υπάρχουν χαρακτηριστικές απεικονίσεις με πιστούς να μουτζώνουν προς το κακό και μετά να σκύβουν για αποφύγουν την οργή του.
Οι ελληνικές ταινίες…
…που η μούτζα χαρίζεται απλόχερα είναι αμέτρητες. Με πόσο άχτι ο αξέχαστος «μεγαλομπακάλης» Κώστας Δούκας στην ταινία « Της κακομοίρας», στέλνει μια ξεγυρισμένη μούτζα στον «μπακαλόγατο» Κώστα Χατζηχρήστο, συνοδευόμενη με ένα τόσο αγανακτισμένο «να» που ο μπακαλόγατος κάνει μια κίνηση του κεφαλιού προς τα πίσω για να μην τον πάρουν τα βόλια.
Η Ρένα Βλαχοπούλου στην ταινία «Φωνάζει ο Κλέφτης», έξαλλη, χαρίζει ένα φάσκελο στον τίμιο Τίμο, Ντίνο Ηλιόπουλο, να το έχει όλο δικό του, όταν δε δέχεται να συνεργαστεί στη δολοπλοκία που ετοιμάζει.
Τον ξεχωριστό Διονύση Παπαγιαννόπουλο στην ταινία «Δεσποινίς διευθυντής» που «αυτομουτζώνεται», επειδή δεν είχε καταλάβει με ποιον ήταν ερωτευμένη η «κόρη του» Τζένη Καρέζη.
Ποιος μπορεί να ξεχάσει τον Λάμπρο Κωνσταντάρα στο ρόλο του Μαυρογιαλούρου, να μουτζώνει προς την πλευρά του γραφείου του, παρέα με τους αγανακτισμένους χωρικούς ψηφοφόρους του, στην ταινία «Υπάρχει και φιλότιμο». Σ’ αυτή την ταινία χάνεις το μέτρημα.
Στο Βυζάντιο σαν ποινή για τις μικροκλοπές, έδεναν τον κλέφτη, ανάποδα, πάνω σε ένα γαϊδούρι και τον περιέφεραν μέσα στη πόλη. Οι κάτοικοι, για να τον ταπεινώσουν, άλειφαν με ανοιχτή την παλάμη τους, το πρόσωπό του με καπνιά. Έτσι, με τον καιρό, η ανοιχτή παλάμη άρχισε να θεωρείται ενέργεια προσβλητική για το πρόσωπο που απευθύνεται.  Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας συνηθιζόταν να αφήνουν το αποτύπωμα της ανοιχτής παλάμης αλειμμένης με πίσσα στην είσοδο των οίκων ανοχής, ώστε να γίνει σαφές ότι το συγκεκριμένο σπίτι είναι ατιμασμένο και να αποφεύγουν να περνούν, ακόμη, κι απ’ έξω.
Η πολυαγαπημένη μας μούτζα…
… ή φάσκελο αν το θέλετε, μας συνοδεύει και στα νεότερα χρόνια. Μη φανταστείτε ότι σταμάτησε στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο. Ποιος θα ξεχάσει τις χαρακτηριστικές μούτζες της κυρίας Μαρκορά στο σήριαλ «Οι δυο ξένοι». Ή τον Χάρρυ Κλιν σαν ταξιτζής τη δεκαετία του ’80. Αλλά και στις γελοιογραφίες έχει εξέχουσα θέση. Καθώς σκοπός του είναι να σατιρίσει και να καυτηριάσει την καθημερινότητα, οι χειρονομίες είναι όπλα στη φαρέτρα κάθε γελοιογράφου.
Από που ν’ αρχίσω και που να τελειώσω… Λάθος, ξέρω που θα τελειώσω. Εδώ ακριβώς, αφήνοντάς σας, να αναπολήσετε, πόσες φορές έχετε χρησιμοποιήσει χειρονομίες για να δηλώσετε την συναισθηματική σας ένταση. Και σας πληροφορώ πως σύμφωνα με τους ψυχολόγους η μούτζα έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Ίσως πρόκειται για την πιο εκτονωτική κίνηση που έχει ο άνθρωπος. Μειώνει το άγχος και την καρδιακή πίεση, και καταλαγιάζει τον οργανισμό γρήγορα και εύκολα.
Κι αν δε σας πείθουν όλα αυτά με τόσες μούτζες που είδατε σήμερα, τουλάχιστον, δε θα σας πιάσει το μάτι.
Προηγούμενο άρθροΈνα «Golden Girl» από την Ειρήνη Τσαλή
Επόμενο άρθροΕσύ από χιούμορ πώς πας;
Γεννήθηκα κάποιον Ιούλιο στην Αθήνα. Λάτρεψα από νωρίς το Θέατρο και κατόπιν το γιο μου. Σπούδασα στη δραματική σχολή Αθηνών του Γιώργου Θεοδοσιάδη, έκανα κι ένα πέρασμα απ’ τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών στο τμήμα της Θεατρολογίας και άρχισα να δουλεύω: στο θέατρο ως ηθοποιός, στα πάρτυ ως κλόουν, να διδάσκω υποκριτική σε ιδιαίτερα μαθήματα, να κάνω μαθήματα ορθής ανάγνωσης και εκφοράς του λόγου, να γράφω θεατρικά έργα και να παίζονται σε σκηνές της Αθήνας, να σκηνοθετώ, να δουλεύω στο Αθηναϊκό παιδικό κανάλι «smile» για 5 χρόνια, εμπρός και πίσω απ’ την κάμερα… ουφ! Κουράστηκα! Γι’ αυτό και ίδρυσα το Θεατρικό εργαστήρι «Art Cult theatrical studies» με 17 σεμινάρια θεάτρου, αυτοσχεδιασμού και δημιουργικής γραφής.

2 ΣΧΟΛΙΑ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here